بعد اجتماعی وقف
پدیده وقف دارای حیطه گسترده ای از فعالیت و اقدام می باشد، تا جایی که اگر به درستی هدایت شود، به بسیاری از نیازها پاسخ می دهد و هیچگاه جامعه انسانی با کمبودهای اقتصادی، اجتماعی، آموزشی و فرهنگی روبرو نخواهد شد. اما مهم این است که هم نیازها براساس اولویت در سطح افکار عمومی معرفی شود و هم ضرورت آن عینی و متناسب با عواطف و درک و توجه واقفان لحاظ گردد. البته وقف می تواند در جنبه شخصی و خانوادگی نقش داشته باشد و گاه در بعد عمومی و در جهت پرکردن خلأهای اجتماعی، که قرآن بر کارهای عمومی و همیاری و حل مشکلات و برطرف کردن نابسامانی های جامعه از طریق تعاون بر نیکی تأکید می کند.
زیرا هر چند انسان به دلیل حب فرزند و حفظ اموال خود از دست یازیدن دیگران، گاه وقف می کند، اما آنچه در این میان بیشتر ارزش دارد، و قرآن آن را ترویج می کند فرهنگ سازی برای انجام کارهای عام المنفعه و نهادینه کردن روحیه همدلی و همکاری و تشویق به تعاون و کمک به دیگران است: « تعاونوا علی البر و التقوی و لا تعاونوا علی الاثم و العدوان و اتقوا الله ان الله شدید العقاب» (مائده /2) و در نیکوکاری و پرهیزگاری با یکدیگر همکاری کنید و در گناه و تعدی دستیار هم نشوید و از خدا پروا کنید که خدا سخت کیفر می دهد. « و آتی المال علی حبه ذوی القربی و الیتامی و المساکین و ابن السبیل و السائلین و فی الرقاب» ( بقره /177) در آغاز در آیه ای می فرماید: « اگر از آنچه خدا به آنان روزی داده انفاق کنند چه زیانی بر ایشان دارد. (نساء/39) سپس می فرماید: « ان الله لا یظلم مثقال ذره و ان تک حسنه یضاعفها و یوت من لدنه اجراً عظیما» ( نساء /40). در حقیقت خداوند هم وزن ذره ای ستم نمی کند و اگر این ذره کار نیکی باشد آن را دو چندان می کند و از نزد خویش پاداشی بزرگ می بخشد.
پیامبر اكرم (صلی الله علیه واله) و خاندان رسالت مردم را بر این كار خیر ترغیب و تشویق نموده و از طرف خداوند نوید پاداش براى هر كار نیكى مخصوصاً به عنوان باقیات الصالحات به آنان مى دادند كه از بین احادیث فراوانى كه در این باره رسیده است به عنوان نمونه چند حدیث از نظرتان مى گذرد:امام صادق (علیه السلام) فرمود: هر كس از این جهان درگذرد پس از مرگ ، چیزى به او نمى رسد جز این كه پیشتر سه چیزى از خود باقى گذاشته باشد:
-كار نیكى كه اثرش پس از او باقى باشد
- سنت حسنهاى كه در میان مردم رواج داده باشد و بعد از او مردم به آن روش عمل كنند
- فرزند صالحى كه براى او دعا كند.
در حدیث دیگرى از آن حضرت نقل شده كه فرمود:شش چیزى است كه شخص مؤمن پس از مرگش از آن بهرهمند خواهد شد:
- فرزند صالحى كه براى او طلب آمرزش كند
- قرآنى كه از او باشد و مورد استفاده قرار گیرد
- درختى كه مى نشاند
- چاه آبى كه احداث نماید
- چشمه آبى كه در راه خدا جارى مى كند
- سنت و روش نیكى كه پس از او مردم به آن عمل كنند.
کمال احسان آن است که نسبت به پدر و مادر و همسر و فرزندان و خویشان داشته باشیم؛ زیرا نزدیکی آنان به ما هم توقع و انتظار ایشان را بالا می برد و هم زمینه برای احسان از هر گونه فراهم تر است. از این رو می بایست هماره گذشت و عفو نسبت به آنان و مراعات حالات و احوالات آن را داشته باشیم